فقط آب می تواند خاطره تاریخی فریمان را زنده کند/سیل رسوب پشت سد هزار ساله

حجم رسوبات در سدفریمان آنقدر زیاد است که مسئولان ساخت یک سد جدید را به صرفه‌تر از تخلیه رسوبات پشت این سد تاریخی می‌دانند.

به گزارش گروه استان های باشگاه خبرنگاران جوان از مشهد، طرح گردشگری سد فریمان به خشکسالی رسید. پیش‌بینی‌ها خبر از خشک شدن این سد هزارساله (و به روایاتی با قدمتی بسیار بیش از این) تا پایان اردیبهشت می‌دهد. میزان آب مخزن سد از ۱۴ میلیون متر مکعب به یک‌ میلیون متر مکعب رسید.

حجم رسوبات در این سد تاریخی آنقدر زیاد است که مسئولان شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی، ساخت یک سد جدید را به صرفه‌تر از تخلیه رسوبات پشت این سد تاریخی می‌دانند.

مردادماه سال ۹۹ بود که شهرداری فریمان با هدف «ذه اندازی منطقه نمونه گردشگری سد تاریخی فریمان» کار مطالعاتی روی این منطقه را آغاز کرد. پروژه‌ای که مساحتی بالغ بر ۴۰ هکتار را پوشش می‌داد.

این طرح ابتدا در فروردین ماه ۱۳۹۷ از سوی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی اعلام شد. طرح با هدف ارتقای سطح گردشگری و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در این منطقه تهیه شده است.

این سد هزارساله که از مشهورترین و با ارزش‌ترین آثار دیدنی و تاریخی استان است، فریمان را به قطب گردشگری شرق خراسان تبدیل کرده است.

سد فریمان دارای تاجی به طول حدود ۱۰۰ متر است. ارتفاع آن در حال حاضر به حدود ۲۰ متر می‌رسد. سد که در مقاطعی ازجمله در دوره‌های صفوی و قاجار بازسازی شده در اسفند ماه سال ۱۳۷۹ در فهرست آثار ملی قرار گرفت.


بیشتربخوانید


سد فریمان به خشکسالی رسید

ادریس قائمی مدیر بهره‌برداری و نگهداری از تأسیسات آبی شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی گفت: سد تاریخی فریمان در حال حاضر به‌دلیل کاهش بارندگی‌ها در آستانه خشک شدن است.

او با بیان اینکه این کاهش بارندگی  امسال‌ و ادامه روند آن عامل اصلی کم آبی این سد شده است، افزود: کاهش بارندگی در سال گذشته از یک سو و گرمای زود هنگام از سوی دیگر باعث شد فصل کشت جلوتر از موعد باشد.

مدیر بهره‌برداری و نگهداری از تأسیسات آبی شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی ادامه داد: انتظار می‌رفت طبق برنامه هرسال تا ۱۵ اردیبهشت ماه مخزن‌های آبی سد برای تحویل حقابه پر باشد، اما متأسفانه گرما و کاهش میزان بارندگی‌ها باعث شده است تا میزان آب داخل مخزن‌ها بشدت کاهش پیدا کند. در صورت عدم بارندگی متأسفانه تا پایان اردیبهشت ماه سد فریمان کاملاً خشک خواهد شد.

 قائمی رسوبات ناشی از سیلاب‌ها که مخازن سد‌های استان از جمله سد فریمان را به‌جای آب پر کرده‌اند، یکی دیگر از چالش‌های پیش‌روی این سازمان عنوان و بیان کرد: ظرفیت مفید سد‌ها در طول دوران بهره‌برداری کاهش می‌یابد و دلیل آن ورود رسوبات به مخازن سد‌ها به همراه سیلاب‌ها است. اگرچه ورود سیلاب‌ها به سد اجتناب‌ناپذیر است، اما با اقدامات پیشگیرانه و اقدامات بعد از ورود سیلاب می‌توان رسوبات مخازن سد‌ها را کاهش داد. آمار دقیقی از میزان رسوب سد‌ها وجود ندارد.

او تصریح کرد: ورود سیلاب و رسوبات به بیشتر سد‌ها که در مسیر بستر رودخانه‌های استان واقع‌شده‌اند بدیهی است. یکی از اقداماتی که در مدیریت سد‌ها معمول است تخلیه رسوبات در زمان وقوع سیلاب است که طبق دستورالعمل‌ها آب از مجاری تحتانی سد‌ها تخلیه می‌شود. در نتیجه ضمن خروج رسوبات از مجاری خروجی، سد‌ها هم پاک‌سازی می‌شود.

این مسئول با بیان اینکه کار لایروبی سد‌ها در هیچ کدام از کشور‌ها مقرون به صرفه نیست و انجام نمی‌گیرد، تاکید کرد: یکی ازاقدامات پیشگیرانه‌ای که می‌توان انجام داد تا از ورود رسوبات به سد‌ها جلوگیری کرد، شناسایی کانون‌های رسوبی در بالادست سد‌ها است که با اقداماتی مانند تثبیت و دیواره‌سازی با توجه به میزان اعتبارات و اولویت‌های تعیین‌شده انجام می‌شود. اما عمده‌ترین فعالیت پیشگیرانه اجرای طرح‌های آبخیزداری در بالادست رودخانه‌ها است.


بیشتربخوانید


فقط آب می تواند خاطره تاریخی فریمان را زنده کند/سیل رسوب پشت سد هزار ساله فریمان

قائمی اظهار کرد: در بیشتر سد‌های مخزنی استان مانند سد «کمایستان» و سد «یام» سبزوار که سال گذشته گرفتار آن شدند لازم است که در بالادست، عملیات آبخیزداری مانند راه اندازی رسوب گیر‌ها انجام شود تا ضمن جلوگیری از پر شدن ظرفیت سد از رسوبات، عمر آن نیز کاهش پیدا نکند.

او با اشاره به اینکه سازه‌های آبخیزداری، یا راه اندازی نشده یا فرسوده‌اند، افزود: خراسان رضوی استانی خشک است و پوشش گیاهی ضعیفی دارد، علاوه بر این شیب دشت‌ها زیاد است بنابراین میزان ورود رسوبات به مخازن سد‌ها زیاد است.

در چنین شرایطی اجرای طرح‌های آبخیزداری و ساخت سازه‌های رسوب‌گیر در بالادست سد‌ها کاری ضروری است که بر عهده منابع طبیعی است، اما شواهد حاکی از آن است که این سازه‌ها در بالادست سد‌ها یا احداث نشده یا در طول زمان فرسوده شده‌اند و عاملی برای جلوگیری از ورود رسوبات به سد‌ها نیستند.

مدیر بهره‌برداری و نگهداری تأسیسات آبی شرکت آب منطقه‌ای استان ادامه داد: زمانی که رسوبات به هر دلیل وارد مخازن سد‌ها می‌شود باید تمهیداتی برای تخلیه این رسوبات داشته باشیم. کارشناسان حوزه آب همگی بر این باورند که برداشت رسوبات وارد شده به مخازن سد‌ها به‌وسیله ماشین‌آلات به‌هیچ‌عنوان مقرون‌به‌صرفه نیست و اقدام به‌صرفه، باز نگه‌داشتن مجاری خروجی و پاک‌سازی آن است. برخی سد‌ها وضعیت مناسبی از نظر ورود رسوبات ندارند. شاید اغراق نباشد اگر بگوییم ساخت یک سد جدید به‌صرفه‌تر از تخلیه رسوب آن‌ها باشد.

 قائمی با اشاره به اینکه در بعضی مواقع اهمیت و ارزش آب و در نظر داشتن خشکسالی‌ها و لزوم ذخیره‌سازی آب و نیاز آبی مردم اجرای دستورالعمل‌ها را دشوار می‌کند، بیان کرد: قاعدتاً زمانی که بارش سیلابی صورت می‌گیرد طبق دستورالعمل ما باید دریچه‌های تحتانی را باز کنیم تا رسوبات به همراه آب خارج شود. اما نگاه عموم مردم این است که این کار هدر دادن منابع آبی است و این تضاد باعث می‌شود اولویت بر خواست مردم قرار گیرد. بدیهی است که در چنین شرایطی با کاهش میزان رهاسازی آب سد‌ها میزان رسوبات مخازن سد‌ها هم شدت می‌گیرد.

او با بیان اینکه تا زمانی که آب در مخازن سد فریمان وجود داشته باشد حقابه کشاورزان داده خواهد شد، تصریح کرد: در سال ۹۸ کشاورزان تقاضا کردند که مجاری تحتانی مخزن سد فریمان باز شود تا حجم قابل توجه رسوبات انباشت شده تخلیه شود تا امکان بهره‌برداری بیشتری از آب مخزن باشد، اما متأسفانه هزینه‌های لایروبی بسیار سنگین است.

در هیچ کجای دنیا این کار مقرون به صرفه نیست. کما اینکه همان‌طور که اشاره کردم شاید ساخت یک سد به مراتب، هزینه کمتری داشته باشد. اما آنچه بر عهده ما است رصد و پایش، بهره‌برداری و تحویل آب به کشاورزان است که با برنامه‌ریزی این اقدام انجام می‌شود. ضمن آنکه جهت افزایش ظرفیت مخزن و تخلیه و رسوب‌برداری برای صدور مجوز‌های لازم اعلام آمادگی کرده‌ایم.

مدیر بهره‌برداری و نگهداری تأسیسات آبی شرکت آب منطقه‌ای، ظرفیت مخزن سد فریمان را ۱۴ میلیون متر مکعب عنوان و تاکید کرد: این رقم در حال حاضر به کمتر از یک میلیون متر مکعب رسیده است که با ادامه روند کاهش بارندگی و افزایش دما تا چند روز دیگر شاهد خشک شدن کامل این سد تاریخی خواهیم بود.

قائمی به طرح راه اندازی منطقه نمونه گردشگری سد تاریخی فریمان اشاره و اظهار کرد: سازمان آب منطقه‌ای پیشنهاد دهنده این طرح بود تا در چارچوب قوانین و با رعایت محدودیت‌های محدوده سد این طرح اجرا شود. با تهیه و تصویب طرح اولیه، با شهرداری به‌عنوان متولی اجرای این طرح توافق‌های لازم صورت گرفت، اما در حال حاضر با گذشت دوسال از مطرح شدن اجرای این پروژه متأسفانه قرارداد رسمی صورت نگرفته و مسکوت مانده است.

منبع: ایرنا

انتهای پیام//ز.ق

ایکس ویژن
طرح 82 خرید مسکن
پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر
مطالب پیشنهادی وب
اخبار پیشنهادی
تبادل نظر
نام:
ایمیل:
آدرس ایمیل خود را با فرمت مناسب وارد نمایید.
* نظر:
ایکس ویژن
طرح 82 خرید مسکن
پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر
آخرین اخبار
ایکس ویژن
طرح 82 خرید مسکن
پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر
ایکس ویژن
طرح 82 خرید مسکن
پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر