پشت صحنه خلق «آمدم‌ای شاه، پناهم بده»

نخستین‌بار سال ۱۳۸۵ بود که صدای دلنشین استاد کریمخانی به گوشم خورد؛ در صحنه‌ای از سریال «سال‌های برف و بنفشه».

صدای مداحی استاد محمدعلی کریمخانی، با شعر معروف «مستان همه افتاده و ساقی نمانده»، چنان روی تصاویر مربوط به پیکر شهدا نشسته بود و چنان دل را تکان می‌داد که آن را ضبط کردم و بار‌ها شنیدم؛ بعد‌ها فهمیدم که نه فقط من، بلکه بسیاری از مردم این دیار و دلدادگان اهل‌بیت (ع)، با شنیدن صدای او، منقلب می‌شوند و اشک می‌ریزند.

استاد محمدعلی کریمخانی، بعد‌ها با مداحی‌های پرجذبه‌تری در حافظه مردم ماندگار شد؛ «من آمدم‌ای خدا»، «ای نازنین برادرم»، «من که غلتان به خون روی زمینم»، «دارم سودای حسین» و شاه‌بیت این غزل، قطعه «آمدم‌ای شاه، پناهم بده». او در میان ناباوری دوستان و علاقه‌مندانش، در آستانه روز مخصوص زیارتی ثامن‌الحجج (ع)، دارفانی را وداع گفت و به دیدار معبود شتافت.

آرزویی که برآورده شد

زنده‌یاد، مرحوم استاد محمدعلی کریمخانی، زاده سال ۱۳۲۹ در روستای «نرجه» از توابع شهرستانِ تاکستان بود؛ ناحیه‌ای که امروزه بخشی از استان قزوین است و مردمان خونگرمش، تُرک‌زبان هستند. استاد، مداحی را از کودکی آغاز کرد؛ معلم قرآن دبستانش مشوق او در این مسیر بود.

خودش در جایی گفته‌است: «از کودکی قرآن می‌خواندم و مداحی می‌کردم. در واقع، معلم قرآن دبستانم، مشوّق اصلی‌ام برای خواندن بود. در هر هیئت و محفلی هم که می‌خواندم، همه تشویقم می‌کردند و می‌گفتند: صدای این جوان خوب است.» خوب بودن صدا فقط یک بهانه بود؛ محمدعلی کریمخانی می‌خواست خادم اهل‌بیت (ع) باشد.

پشت صحنه خلق «آمدم‌ای شاه، پناهم بده»

مخصوصاً علاقه ویژه‌ای به امام رضا (ع) داشت. ۱۴ ساله بود که در سفری به مشهد، از آقا خواست که او را در این مسیر یاری کند و با عنایتش، دست وی را بگیرد؛ همان‌جا بود که یک آرزو هم کرد: «به حضرت عرض کردم: می‌شود عنایتی کنی تا مدحی بخوانم یا اذانی بگویم در حَرَمَت که ماندگار شود؟» و امام رضا (ع)، سال‌ها بعد، حاجتش را داد؛ فکر نمی‌کنم کسی در میان ما باشد که مداحی «آمدم‌ای شاه پناهم بده» را بشنود و از سر شوق، اشک بر گونه‌هایش روان نشود.

عیار والای هنری

با وجود آن‌که صدای استاد کریمخانی، صدایی خاص و ویژه بود، اما بزرگانِ هنر و هنرشناسان نامی خیلی دیر او را شناختند؛ شاید دلیل اصلی این دیر شناختن، آن بود که کریمخانی اصولاً میلی به شهرت نداشت. نخستین بار، محمد اصفهانی او را به رادیو برد؛ نزد زنده‌یاد حسین صبحدل که در عرصه تولید موسیقی و نغمات مذهبی، ید طولایی داشت.

محمد اصفهانی در این‌باره گفت: «راجع به این هنرمند با صبحدل صحبت کردم و قرار شد او از کریمخانی تست بگیرد. این آزمون در سبزه‌میدان ارگ و در یک جای دنج انجام شد و او دو بیتی را برای صبحدل خواند، در حالی که ساعت ۱۰ صبح بود و صبح خواندن برای خواننده کار بسیار سختی است. اما هنگامی که صبحدل همان نیم بیت اول را با صدایش شنید، گفت: کافیه! برویم استودیو.»

صدای استاد کریمخانی، خیلی زود نزد آشنایانِ با صوت و لحن و موسیقی‌دانانِ بزرگ ایران، شناخته و محبوب شد؛ آن‌قدر که همایون شجریان چند سال بعد، در ۱۳۹۷، در آلبوم «ایران من»، قطعه «من کجا، باران کجا» را بر اساس آوازی از استاد کریمخانی تنظیم و به او تقدیم کرد.

همایون شجریان در جلسه رونمایی از این آلبوم، در ۲۴ مرداد ۱۳۹۷، به ذکر خاطره مشترک محمد اصفهانی و پدرش، زنده‌یاد استاد محمدرضا شجریان درباره استاد کریمخانی پرداخت و گفت: «من آواز «من کجا، باران کجا» را بر اساس آواز استاد کریمخانی تنظیم کردم. چند سال قبل که صدای او را شنیدم، مبهوت شدم و کار‌های او را دنبال و آوازی را طراحی کردم بر اساس قواعدی که او  آواز خود را خوانده بودند.

در ادامه استاد محمد اصفهانی وقتی ارادت من را متوجه شدند، خاطره‌ای تعریف کردند از سال‌ها قبل که در شرکت ما، همراه با استاد کریمخانی ملاقاتی با پدرم داشتند. پدر، استاد کریمخانی را نمی‌شناختند. [اما می‌گفتند:]وقتی او می‌خوانْد، تمام شیشه‌های اتاق می‌لرزید. پدر می‌گفتند در سبک اوج‌خوانی، باید شکلی باشد که شنونده احساس ضعف نکند و این در صدای کریمخانی مشهود است.»

روح حاکم بر آثار استاد کریمخانی

با این حال، استاد کریمخانی دغدغه موسیقی نداشت، نه این‌که نسبت به آن بی‌تفاوت باشد؛ اما وظیفه اصلی خودش را مداحی می‌دانست؛ همیشه می‌گفت: «گریه مردم برای امام رضا (ع)، بهترین ثمره زندگی من است». محمد اصفهانی در مراسم رونمایی از آلبوم «ساقی سرمست» (۲۲ آبان ۱۳۹۱)، کار مشترک استاد کریمخانی و آریا عظیمی‌نژاد، با محتوای سوگواری شهیدان کربلا، به این دغدغه استاد اشاره کرده و گفته‌است: «او همیشه از کار با موسیقی نگران بود و می‌گفت: من مداح اهل‌بیت (ع) هستم و با موسیقی نمی‌دانم چه کار کنم؟» استاد کریمخانی به فضایی وارد نمی‌شد که در آن، رد و نشانی از محبت به اهل‌بیت (ع) و به طور کلی، فضای مذهبی وجود نداشته‌باشد؛ او پیونددهنده راستین دین و هنر بود. در کار‌هایی که انجام می‌داد، همیشه این اصل را لحاظ می‌کرد که بدون برقراری پیوند و ارتباط قلبی با اهل‌بیت (ع)، نمی‌تواند حق مطلب را درست ادا کند.

روایتِ شگفتِ تولدِ «آمدم‌ای شاه، پناهم بده»

استاد در جایی، ضمن یادآوری خاطرات ساخت آلبوم «ساقی سرمست»، گفته‌است: «ساقی سرمست سه سال طول کشید تا ما بخوانیمش. ۱۲ قطعه پنج، شش دقیقه‌ای است و برایش خیلی زحمت کشیدیم. باور کنید من می‌خواندم و می‌آمدم خانه، آریا [عظیمی‌نژاد، آهنگ‌ساز آلبوم]زنگ می‌زد، می‌گفت آقای کریمخانی یک تُک پا بیایید، این جایش ایراد دارد و دوباره از سر می‌خواندم. من یک قطعه «السلام‌علیک یا علی‌ابن موسی‌الرضا» را ۳۶ دفعه خواندم و یک دانه‌اش را برداشت.» آشنایی استاد کریمخانی و عظیمی‌نژاد، به واسطه دوستی مشترک با محمد اصفهانی رقم خورد و شکوهمندترین کار استاد کریمخانی، یعنی قطعه «آمدم‌ای شاه، پناهم بده»، با شعر زیبا و تأثیرگذار زنده‌یاد استاد حبیب‌ا... چایچیان، حاصل همین آشنایی است.

پشت صحنه خلق «آمدم‌ای شاه، پناهم بده»

روایت ساخت این قطعه هم، مانند اثرش شگفت‌انگیز است. آریا عظیمی‌نژاد گفت: «اول آقای کریمخانی خواند. خُب، نگرفت. اصلاً یک جوری شد که ما داشتیم ضبط را تعطیل می‌کردیم. کار درست درنمی‌آمد. کریمخانی حالِ خوبی نداشت. خیلی ناراحت شد. من برای این‌که کمی آرام شود، برایش چای آوردم و گفتم: مهم نیست؛ گاهی پیش می‌آید و اصلاً کار هنری همین است دیگر، گاهی نمی‌شود. کریمخانی این حرف را که شنید، شروع کرد به گریه‌کردن و گفت: یعنی من این‌قدر لایق نبودم که یک کار برای ارباب بخوانم؟ فضای عجیبی درست شد. سکوت برای مدتی بین ما حاکم بود. چای را که خوردیم، ناگهان به من گفت: دوباره بخوانم؟ گفتم: بخوان! و خواند، آن هم چه خواندنی؛ اصلاً باورم نمی‌شد. دیگر به قطعه دست نزدم. وقتی تمام شد، کریمخانی را نشاندم و برای خودش پخش کردم و او در تمام مدت، به پهنای صورتش اشک می‌ریخت.»

پیام‌های تسلیت به مناسبت درگذشت استاد کریمخانی

در پی درگذشت استاد محمدعلی کریمخانی، جمعی از مقامات کشوری و شخصیت‌های علمی و فرهنگی با انتشار اطلاعیه‌هایی، این ضایعه را تسلیت گفتند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، محمد مهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و علی‌اکبر صالحی، معاون پژوهشی و قائم مقام فرهنگستان علوم از جمله منتشرکنندگان پیام تسلیت بودند.

رئیس مجلس، در پیام تسلیت خود، ضمن ابراز تأثر و تأسف از درگذشت استاد کریمخانی، آورده‌است: «نوای دلنشین و ملکوتی خادم الرضا علیه‌السلام، مرحوم کریمخانی تا همیشه در ذهن و ضمیر محبان و شیعیان اهل بیت علیهم‌السلام ثبت و ضبط خواهد شد و باقیات صالحات ارزشمندی برای آن مرحوم خواهد بود.»

وزیر ارشاد نیز، در پیام تسلیت خود، مرحوم کریمخانی را «نواگر نغمه‌های ولایی و عاشق و شیفته سالار شهیدان» خواند و نوشت: «چه سعادتی از این بالاتر که مردم چهره و صدای او را با امام رضا (ع) می‌شناختند و با قطعه «آمدم‌ای شاه پناهم بده» اشک می‌ریختند و حاجت خویش را به امام مهربان عرضه می‌کردند.»

منبع: خراسان

پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر
برچسب ها: مداحی ، نوحه خوانی
اخبار پیشنهادی
تبادل نظر
نام:
ایمیل:
آدرس ایمیل خود را با فرمت مناسب وارد نمایید.
* نظر:
نظرات کاربران
انتشار یافته: ۲۷
در انتظار بررسی: ۰
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۰۱:۱۴ ۱۲ تير ۱۴۰۱
آمده ای شاه پناهش بده..... خوشا بسعادتشون. عاقبت بخیر شدند.
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۴:۲۳ ۰۲ تير ۱۴۰۱
روحش شاد و یاد ونامش گرامی
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۰:۴۵ ۰۲ تير ۱۴۰۱
عاقبت به خیری
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۲۲:۳۳ ۰۱ تير ۱۴۰۱
ان شاالله درپناه شاه خراسان باشه
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۲۰:۱۱ ۰۱ تير ۱۴۰۱
این مرحوم یک چیزی خوانده و تموم شده و خدا رحمتش کنه به داد زنده ها برسید که از فقر نداری به کجا پناه ببرن
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۹:۴۲ ۰۱ تير ۱۴۰۱
روحش شاد
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۷:۲۵ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خدا رحمتش کند اهنگ خیلی خوبی ساخته شد، منم یکی از آرزوهام هست توی عمرم قطعه ای بیکلام برای امام رضا و صحن و سراش بسازم! قطعه ای که حتی کسانی که امام رضا رو نمیشناسن با شنیدنش دلشون پر بکشه به سمتو سوی حرم ......
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۶:۵۰ ۰۱ تير ۱۴۰۱
روحشان شاد
عزت و ذلت دست خواست.انشاالله مشابه این عزت نصیب همه گردد.
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۶:۳۳ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خدا رحمتش کنه
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۵:۱۶ ۰۱ تير ۱۴۰۱
روحش شاد
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۵:۱۰ ۰۱ تير ۱۴۰۱
کسانی که دوست دارن بیشتر با صدای ایشون آشنا بشوند مناجات های استاد با خدا رو گوش کنند قطعات ایشون مربوط به واقعه عاشورا رو بشنوند منم استادو از نزدیک ندیده بودم اما طرفدار نوا وصدای ایشون شدم.خداحافظ استاد.
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۴:۵۵ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خداوندروحش راشادکند
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۴:۱۲ ۰۱ تير ۱۴۰۱
نام نیکو گر بماند ماندگار / به کز او ماند سرای زر نگار
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۴:۱۰ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خوش به سعادت ایشان چه جایی تو دل امام رضا برا خودش باز کرده
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۳:۵۴ ۰۱ تير ۱۴۰۱
چقدر با ارزش است که اثری نیک از ادمی بماند هر چن در قالب یک اوا .(.مسئولان بکوشید )که خیلی زود دیر میشود
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۳:۴۴ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خدایش بیامرزد.
Iran (Islamic Republic of)
تنها
۱۳:۳۰ ۰۱ تير ۱۴۰۱
رحم الله فاتحه مع صلوات
Iran (Islamic Republic of)
محمد
۱۲:۱۳ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خدا رحمت کنه استادرا روحش شاد.ادم این قطعه را که میشنود تمام میلرزه.
Pakistan
خلیل
۱۱:۵۴ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خدا رحمتش کند
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۱:۴۸ ۰۱ تير ۱۴۰۱
واقعا قطعه ی ماندگاری شد....
خوش به سعادتش....
الهی همنشین امام رضا باشند
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۰:۴۸ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خوش به حال کسانی که یک اثر حتی یک اثر ارزشمند از خودشون برجای می گذارند و می روند
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۱۰:۴۴ ۰۱ تير ۱۴۰۱
یا امام هشتم، از راه دور به تو پناه میبریم
Iran (Islamic Republic of)
۵۶
۱۰:۱۴ ۰۱ تير ۱۴۰۱
آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند...
غباری که بر این آستان بنشیند، طوطیای چشم عاشقان گردد
روح استاد شاد
Iran (Islamic Republic of)
علی نرگوری
۰۹:۵۶ ۰۱ تير ۱۴۰۱
فقط می‌توانم بگویم «صلی الله علیک یا علی ابن موسی‌الرضا، آمده‌ام شاه پناهم بده»
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۰۹:۵۳ ۰۱ تير ۱۴۰۱
نور به قبرش
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۰۹:۳۱ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خدا رحمتشون کنه
Iran (Islamic Republic of)
ناشناس
۰۹:۲۲ ۰۱ تير ۱۴۰۱
خداوند رحمت ش کند.